Een Extreem Rapport
Weer en klimaat
Tien jaar na de ondertekening van het Klimaatakkoord van Parijs blijft aandacht voor de gevolgen van klimaatverandering belangrijk. Klimaatverandering speelt zich af in het hier en nu, en dat merken we vooral aan extreem weer. Hiervoor publiceerde het KNMI in december Een Extreem Rapport. In Een Extreem Rapport volgen we extreme verhaallijnen. Verhaallijnen van weersextremen die grote impact kunnen hebben op de maatschappij. Natuurbranden en de inzet van de brandweer, heftige kou en de gevolgen voor de gasvraag of duisterluwte en de impact op de elektriciteitsvoorziening.
Samenspel van weersextreem en impact
We bekijken in dit rapport hoe verschillende weersextremen nu al tot maatschappij-ontwrichtende gevolgen kunnen leiden. Hiervoor hebben we samengewerkt met diverse partners van het KNMI, zoals het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV), veiligheidsregio’s en TenneT. Op die manier schetsen we een beeld van het samenspel van weersextreem en impact, waar Nederland mee te maken kan krijgen en dus op voorbereid moet zijn.
Weersextremen nu al flink anders dan vroeger
Klimaatverandering is in feite een verandering in het gemiddelde weer. Vaak wordt daarvoor een gemiddelde genomen over tenminste dertig jaar. Het zijn echter juist de extremen die de grootste gevolgen hebben. En vaak nemen deze extremen sneller toe dan de gemiddelden.
We vergelijken het huidige weer vaak met een referentieperiode uit het recente verleden; dat is nu nog 1991-2020. Maar het Nederlandse klimaat is sindsdien al bijna een graad opgewarmd. Dat betekent dat weersextremen nu al flink anders zijn dan toen. Ook voor het huidige klimaat willen we weten welke weersextremen we kunnen verwachten, en wat daar de impact van is op bijvoorbeeld onze veiligheid, gezondheid of infrastructuur.
De volgende combinaties van weersextreem en impact komen aan de orde in dit rapport:
Hittegolven zijn de dodelijkste klimaatgerelateerde weersituaties in Europa en vormen een grote bedreiging voor de volksgezondheid. Tijdens de extreem warme en droge zomer van 2018 gaf het KNMI voor het eerst code oranje voor extreme hitte; deze casus verkent hoe de hittegolf nog ernstiger had kunnen uitpakken en wat dat zou hebben betekend voor de gezondheid, infrastructuur en leefbaarheid in Amsterdam.
Natuurbranden vormen ook in Nederland een groeiend risico, vooral in droge voorjaars- en zomerperioden zoals bleek bij branden op de Edese heide (2025) en in het Drents-Friese Wold (2018). Deze casus onderzoekt wat er had kunnen gebeuren als de brand van augustus 2018 onder nog extremere weersomstandigheden was ontstaan, en wat dit betekent in een klimaat met drogere zomers.
Hoewel strenge koudegolven in Nederland zeldzamer lijken geworden, blijft extreme kou mogelijk, zoals bleek in de winter van 2021. Deze casus verkent een scenario waarin de kou volgens de weerpluim nog intenser en langduriger was geweest, en analyseert de gevolgen voor de effectieve temperatuur en de vraag naar aardgas.
Voormalige orkaan Kirk bereikte in oktober 2024 Europa met zware wind en regen, maar had in Nederland weinig impact, terwijl vergelijkbare orkanen zoals Ophelia in 2017 grote schade veroorzaakten. Deze casus onderzoekt hoe een voor Nederland extremere variant van Kirk eruit had kunnen zien, welke schade dat zou opleveren en hoe gevoelig de Kirk-variant is voor klimaatverandering.
Orkanen behoren tot de meest schadelijke en dodelijke natuurrampen ter wereld en kunnen grote impact hebben wanneer ze aan land komen. De Caribisch Nederlandse eilanden Bonaire, St. Eustatius en Saba liggen in een gebied waar orkanen regelmatig voorkomen, waardoor inzicht in de mogelijke gevolgen van een zware orkaan essentieel is. In deze casus onderzoeken we wat de impact op de bebouwing zou zijn als de orkanen Irma en Ivan rechtstreeks over de eilanden waren getrokken.
De extreem droge zomer van 2018 leidde tot zeer lage afvoeren op de Rijn, waardoor de binnenvaart en industrie grote economische schade leden. Deze casus onderzoekt of een nog lagere Rijnafvoer mogelijk is en wat de gevolgen daarvan zouden zijn voor de vaarkosten en de economische impact.
Extreme neerslag heeft de afgelopen jaren regelmatig geleid tot overstromingen en schade, en klimaatverandering vergroot dit risico. Deze casus beschrijft een hypothetische, zeer zware zomerse bui boven Nederland, gebaseerd op juni 2013, en analyseert met een gedetailleerd weermodel de mogelijke neerslaghoeveelheden en gevolgen.
Image: © KNMI
Door de energietransitie wordt het energiesysteem steeds afhankelijker van het weer, vooral tijdens een koude duisterluwte met weinig zon en wind en een hoge elektriciteitsvraag. Deze casus onderzoekt hoe een extreme energiedroogte in Noordwest-Europa kan ontstaan en of de restvraag dan zo hoog wordt dat elektriciteitstekorten dreigen.
Sinds 2020 komt het westnijlvirus ook in Nederland voor, mede door stijgende temperaturen die gunstig zijn voor muggen en virusverspreiding. Deze casus richt zich op de rol van klimaatverandering in de verspreiding van het virus, met aandacht voor de omstandigheden die besmetting waarschijnlijker maken.